حقوق مظنون در مرحله تحت نظر در نظام دادرسی کیفری افغانستان

در نوشتار حاضر «حقوق مظنون در مرحله تحت نظر» به روش توصیفی-تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است. در نظام دادرسی کیفری افغانستان با الهام از تحولات جهانی حقوق کیفری به‌خصوص مقررات مندرج در اسناد بین‌المللی حقوق بشر، تحت نظر یک مرحله‌ی مستقل فرایند کیفری را تشکیل می‌داد و برای مظنون در این مرحله حقوق دفاعی شایسته‌ای در نظر گرفته شده بود. این در حالی است که مرحله‌ی گرفتاری پولیسی تا دوره‌ی جمهوریت به عنوان یک مرحله‌ی مستقل فرایند کیفری پذیرفته نبود و در نتیجه مظنون در این مرحله از حقوق دفاعی محروم بود. تنها در قوانین کیفری مصوب دوره‌ی جمهوریت شاهد تعمیم حقوق دفاعی متهم به مظنون و شناسایی مرحله‌ی نوینی به نام گرفتاری پولیسی یا تحت نظر در فرایند کیفری بودیم. با وصف این، اصطلاح «مظنون» در ادبیات حقوقی افغانستان با اقتباس از ادبیات حقوقی اسلامی سابقه دیرین دارد، به نحوی که رد پای آن را حتا در نخستین قوانین مدون می‌توان یافت ، هرچند این اصطلاح در قوانین مذکور در معنای امروزین خود به کار نرفته بود بلکه در معنای لغوی یعنی متهم استعمال شده بود. اما بر اساس قوانین کیفری دوره‌ی جمهوریت، مأموران ضبط قضایی می‌توانستند مظنون را در جرایم عادی حداکثر تا ۷۲ ساعت و در جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی و تروریستی حداکثر تا ۱۰ روز در مکانی به نام نظارتخانه تحت نظارت قرار داده و پس از گردآوری دلایل کافی، الزام او را در حالی که از کلیه‌ی حقوق دفاعی بهره‌مند است همراه با دوسیه‌ی مربوط جهت تحقیقات بیشتر و تعیین تکلیف به سارنوالی مربوط اعزام می‌کنند.